Φοινικομαντεία

Αυτός είναι ένας ελαιοφοίνικας, Elaeis guineensis, ένα πολυετές φυτό ιθαγενές της Δυτικής και Κεντρικής Αφρικής που σήμερα καλλιεργείται εμπορικά σε όλη την τροπική ζώνη γύρω από τον ισημερινό. Οι εμπορικές φυτείες συγκεντρώνονται σε θερμές, υγρές πεδινές περιοχές, γενικά σε απόσταση έως περίπου 10 μοιρών από τον ισημερινό, όπου η ετήσια βροχόπτωση ξεπερνά περίπου τα 1.6 μέτρα και κατανέμεται καλά σε όλη τη διάρκεια του έτους. Οι φοίνικες υποφέρουν τόσο από τα παρατεταμένα ελλείμματα υγρασίας όσο και από τον παρατεταμένο κορεσμό του εδάφους με νερό. Οι καλά διαχειριζόμενες φυτείες, με καλές καιρικές συνθήκες, παράγουν περίπου 4–5 τόνους ακατέργαστου φοινικέλαιου (CPO) ανά εκτάριο τον χρόνο, και ακόμη και στους 3–3.5 τόνους που αποτελούν τον εθνικό μέσο όρο της Ινδονησίας και της Μαλαισίας, ο ελαιοφοίνικας είναι η ελαιοδοτική καλλιέργεια με την υψηλότερη απόδοση ανά μονάδα γης στον κόσμο. Το φοινικέλαιο χρησιμοποιείται σε τρόφιμα, ελαιοχημικά και προϊόντα οικιακής χρήσης, ενώ ένα αυξανόμενο μερίδιο καταναλώνεται επίσης ως πρώτη ύλη για βιοντίζελ.

Το εμπορικό κέντρο βάρους της καλλιέργειας έχει μετατοπιστεί αποφασιστικά στη Νοτιοανατολική Ασία. Η Ινδονησία και η Μαλαισία αντιστοιχούν, αντίστοιχα, στο 58.3% και το 24.1% της συνολικής προβλεπόμενης παγκόσμιας παραγωγής το 2026/27. Ως ποσοστό των ακαθάριστων διεθνών εξαγωγών, το μερίδιό τους αυξάνεται στο 87.4%, αν και τα μερίδιά τους στις εξαγωγές δεν ταυτίζονται με τα μερίδια στην παραγωγή — η Ινδονησία καταναλώνει έναν μεγάλο και αυξανόμενο όγκο στο εσωτερικό, ιδίως σε τρόφιμα και βιοντίζελ, ενώ η Μαλαισία εξάγει μεγαλύτερο ποσοστό της σοδειάς της.

Ο ελαιοφοίνικας έχει μακρά βιολογική μνήμη. Η ταξιανθία που τελικά γίνεται ένα τσαμπί προς συγκομιδή αναπτύσσεται σε διάστημα 2–3 ετών. Η υδατική ή θερμική καταπόνηση μπορεί να μειώσει το βάρος των υφιστάμενων τσαμπιών, να διαταράξει την καρπόδεση, να προκαλέσει αποβολή αναπτυσσόμενων ταξιανθιών ή να στρέψει τον φοίνικα προς την παραγωγή περισσότερων αρσενικών ανθέων. Κατά συνέπεια, μέρος ενός καιρικού πλήγματος μπορεί να είναι αμέσως ορατό, αλλά η μεγαλύτερη επίπτωση στην παραγωγή εμφανίζεται συνήθως περίπου 6–12 μήνες αργότερα και μπορεί να αφήσει ένα μικρότερο υπόλοιπο επιπτώσεων και σε δεύτερο έτος.

Η οικονομική συνέπεια είναι ότι η προσφορά φοινικέλαιου είναι γεωγραφικά συγκεντρωμένη, ευάλωτη σε ακραία καιρικά φαινόμενα, και οι επιπτώσεις αυτών των φαινομένων εμφανίζονται στη συγκομιδή με σημαντική καθυστέρηση. Ένα πλήγμα στη ζώνη του ελαιοφοίνικα της Νοτιοανατολικής Ασίας δεν μπορεί να αντισταθμιστεί γρήγορα με νέες φυτεύσεις αλλού, καθώς τα δέντρα αντικατάστασης χρειάζονται περίπου τρία χρόνια για να αρχίσουν να παράγουν και σχεδόν μία δεκαετία για να φτάσουν στη μέγιστη απόδοση. Βραχυπρόθεσμα, επομένως, η προσαρμογή πρέπει να προέλθει από τα αποθέματα, τις τιμές, την υποκατάσταση με άλλα φυτικά έλαια, την πολιτική εγχώριας χρήσης ή τις χαμηλότερες εξαγωγές.

Το El Niño είναι η θερμή φάση της Νότιας Ταλάντωσης–El Niño (ENSO), μιας επαναλαμβανόμενης αλληλεπίδρασης ωκεανού και ατμόσφαιρας στον τροπικό Ειρηνικό. Δεν είναι ένα μεμονωμένο διάστημα ζέστης, αλλά μια αναδιοργάνωση των θερμοκρασιών της επιφάνειας της θάλασσας, των ανέμων, της ατμοσφαιρικής πίεσης και των τροπικών βροχοπτώσεων σε ολόκληρη την ωκεάνια λεκάνη, που εξελίσσεται σε διάστημα μηνών και επηρεάζει τα καιρικά πρότυπα παγκοσμίως.

Σε μια κανονική χρονιά, οι αληγείς άνεμοι πνέουν από ανατολικά προς δυτικά κατά μήκος του ισημερινού και συσσωρεύουν τα θερμότερα επιφανειακά νερά του Ειρηνικού κοντά στην Ινδονησία, όπου αυτά τροφοδοτούν ανοδικές κινήσεις αέρα, βαθιά ατμοσφαιρική συναγωγή και έντονες βροχές. Στη διάρκεια του El Niño, οι αληγείς άνεμοι εξασθενούν και αυτή η θερμή υδάτινη μάζα εξαπλώνεται ανατολικά, στον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό. Η βροχή ακολουθεί τα θερμά νερά και πέφτει πιο ανατολικά, ενώ η ζώνη του ελαιοφοίνικα στον δυτικό Ειρηνικό βρίσκεται κάτω από καθοδικές κινήσεις αέρα, με λιγότερα βροχοφόρα νέφη και μεγαλύτερη πιθανότητα περιόδων ξηρασίας. Τα επεισόδια επανεμφανίζονται ακανόνιστα, κατά μέσο όρο κάθε 2–7 χρόνια. Ένα τυπικό επεισόδιο αναπτύσσεται την άνοιξη ή στις αρχές του καλοκαιριού, φτάνει στη μέγιστη έντασή του περίπου στο τέλος της χρονιάς ή στις αρχές της επόμενης και έπειτα εξασθενεί. Τα περισσότερα διαρκούν περίπου 9–12 μήνες, αν και ορισμένα επιμένουν περισσότερο.

Οι προβλέψεις ENSO ξεκινούν από την παρατηρούμενη κατάσταση των θερμοκρασιών στην επιφάνεια και κάτω από την επιφάνεια του τροπικού Ειρηνικού, το βάθος του θερμοκλινούς, τους αληγείς ανέμους, την ατμοσφαιρική πίεση και τη θέση της τροπικής ατμοσφαιρικής συναγωγής. Ο καθοριστικός και πιο εύκολα μετρήσιμος δείκτης είναι η ανωμαλία της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας (SSTA), δηλαδή η διαφορά μεταξύ της θερμοκρασίας μιας τοποθεσίας και του μακροχρόνιου μέσου όρου της. Θετική SSTA σημαίνει ότι το νερό είναι θερμότερο από το κανονικό, ενώ αρνητική τιμή σημαίνει ότι είναι ψυχρότερο. Σημείο αναφοράς είναι η περιοχή Niño-3.4, το ορθογώνιο στον ανατολικό-κεντρικό ισημερινό Ειρηνικό που οριοθετείται στο τμήμα El Niño του παραπάνω σχήματος.

Η ιστορική ταξινόμηση της NOAA χρησιμοποιεί έναν κυλιόμενο μέσο όρο τριών μηνών αυτού του δείκτη. Ένα θερμό επεισόδιο απαιτεί τουλάχιστον +0.5°C για τουλάχιστον πέντε διαδοχικές επικαλυπτόμενες τρίμηνες περιόδους, ένα κριτήριο που εκ κατασκευής μπορεί να πληρωθεί μόνο εκ των υστέρων. Για εκτιμήσεις σε πραγματικό χρόνο, η NOAA εκδίδει ανακοίνωση El Niño Advisory όταν η μηνιαία ανωμαλία φτάσει τους +0.5°C, αναμένεται να ακολουθήσει ο δείκτης τριών μηνών και η ατμόσφαιρα ανταποκρίνεται όπως απαιτεί ένα συζευγμένο επεισόδιο. Η ανακοίνωση για αυτό το επεισόδιο εκδόθηκε στις 11 Ιουνίου 2026. Οι προβλέψεις για την επόμενη πορεία του δείκτη προέρχονται από δεκάδες δυναμικά και στατιστικά μοντέλα, τα οποία συγκεντρώνουν κάθε μήνα το IRI και η NOAA. Η πρόγνωση της NOAA του Αυγούστου, παρακάτω, εκτιμά περίπου στο 90–95% τις πιθανότητες αυτό το επεισόδιο να είναι πολύ ισχυρό στις περιόδους από τον Οκτώβριο έως τον Ιανουάριο.

Αξίζει να αναρωτηθούμε: αν όλος ο Ειρηνικός είναι θερμότερος, δεν σημαίνει αυτό περισσότερη βροχή, και πάνω από την Ινδονησία; Κατά κανόνα, όχι. Η βαθιά τροπική ατμοσφαιρική συναγωγή ενεργοποιείται μόνο όπου η επιφάνεια της θάλασσας είναι θερμότερη από ένα κατώφλι που και το ίδιο ανεβαίνει μαζί με τον τροπικό μέσο όρο — δηλαδή η βροχόπτωση εξαρτάται από τις χωρικές διαφορές της SST και όχι από την απόλυτη θερμοκρασία. Η απόλυτη θέρμανση εξακολουθεί να επιδρά μέσω δύο διαύλων που δεν καλύπτει το επιχείρημα των χωρικών διαφορών: μια θερμότερη ατμόσφαιρα συγκρατεί περίπου 7% περισσότερη υγρασία ανά °C (θερμοδυναμική ενίσχυση), κάτι που αντισταθμίζεται από το υψηλότερο έλλειμμα τάσης υδρατμών, το οποίο επιταχύνει την εξατμισοδιαπνοή και την εξάντληση της εδαφικής υγρασίας (εξατμιστική ζήτηση).

Προσέξτε την ένδειξη στον υπότιτλο του παραπάνω διαγράμματος: «index/RONI». Η διάκριση μεταξύ του Ωκεάνιου Δείκτη Niño (ONI) και του νεότερου Σχετικού Ωκεάνιου Δείκτη Niño (RONI) έχει σημασία όταν συγκρίνουμε με ιστορικά επεισόδια. Ο ONI μετρά την ανωμαλία του Niño-3.4 σε σχέση με τη δική του κλιματολογική βάση αναφοράς. Ο RONI αφαιρεί πρώτα τη μέση ανωμαλία ολόκληρου του τροπικού ωκεανού και στη συνέχεια αναπροσαρμόζει την κλίμακα του αποτελέσματος ώστε να διατηρείται η ιστορική διακύμανση — δηλαδή μας λέει πόσο θερμή είναι η περιοχή Niño-3.4 σε σχέση με την υπόλοιπη τροπική ζώνη, αφαιρώντας τη θέρμανση υποβάθρου που ανεβάζει κάθε αδιόρθωτο ωκεάνιο δείκτη. Η NOAA μετέφερε την επίσημη παρακολούθηση και πρόγνωση του ENSO στον σχετικό δείκτη την 1η Φεβρουαρίου 2026. Η επιλογή αλλάζει την ανάγνωση αυτού του επερχόμενου επεισοδίου. Με τον παλιό ONI, το 2026 βρίσκεται πολύ μπροστά και από τα δύο προηγούμενα ανάλογα επεισόδια, ενώ με τον RONI το προβάδισμα εξαφανίζεται, αν και η γραμμή τάσης είναι πιο απότομη. Και οι δύο δείκτες είναι μέσοι όροι τριών μηνών, και ένας μέσος όρος τριών μηνών αντιδρά αργά. Η αδιόρθωτη εβδομαδιαία μέτρηση, ο ταχύτερος διαθέσιμος δείκτης, δείχνει τον Αύγουστο του 2026 πρωτοφανώς θερμό για τον συγκεκριμένο μήνα. Αφαιρώντας τον μισό βαθμό θέρμανσης υποβάθρου του ωκεανού, φαίνεται πως η γραμμή τάσης συνεχίζεται.

Όλα τα παραπάνω αποτελούν πρόβλεψη μίας μεταβλητής: της βροχής στη ζώνη του ελαιοφοίνικα, που είναι αυτό που πραγματικά αισθάνεται το δέντρο — και αυτό το El Niño τη φέρνει με διαφορετικό τρόπο από τα προηγούμενα επεισόδια. Η βροχόπτωση Απριλίου–Ιουλίου είναι υψηλότερη σε κάθε περιοχή παραγωγής, κάτι που συνάδει με ένα επεισόδιο που ξεκίνησε από ψυχρότερη βάση στον δείκτη με διόρθωση για τη θέρμανση και συζεύχθηκε με την ατμόσφαιρα αργότερα. Το μεγαλύτερο μέρος της Μαλαισίας παρουσίασε σαφές πλεόνασμα βροχοπτώσεων σε αυτούς τους τέσσερις μήνες.

Τον Αύγουστο η βροχόπτωση αντιστράφηκε στο αναμενόμενο έλλειμμα. Στο Ριάου — που μόνο του δίνει το ένα πέμπτο της ινδονησιακής παραγωγής — ο ρυθμός βροχόπτωσης κατέρρευσε στο 31% του κανονικού. Ακόμη κι έτσι, ο νότος έχει δεχθεί περισσότερη βροχή από όση είχε δεχθεί σε αυτό το σημείο προηγούμενων επεισοδίων και συσσωρεύει καταπόνηση μόνο από το δεύτερο τρίμηνο, ενώ η Μαλαισία φτάνει εδώ με τέσσερις μήνες αποθηκευμένου πλεονάσματος και πλήρη εδαφική υγρασία. Η ζημιά στην απόδοση ακολουθεί την ανεπάρκεια των βροχών με την υστέρηση των 6–12 μηνών που περιγράφηκε νωρίτερα, οπότε η συγκομιδή της νότιας Ινδονησίας αποδυναμώνεται πρώτη, από τα τέλη του 2026, και της Μαλαισίας τελευταία, από τα μέσα του 2027. Η ζημιά αναμένεται επομένως να φτάσει αργότερα από ό,τι στα προηγούμενα επεισόδια El Niño, και μια αγορά που τιμολογεί αυτό το επεισόδιο με βάση το χρονοδιάγραμμα των ιστορικών αναλόγων θα αναζητά την έλλειψη μήνες νωρίτερα από όσο πρέπει.

Όλα μέχρι εδώ προέρχονται από διεθνή σύνολα μετεωρολογικών δεδομένων. Στρέφοντας το βλέμμα στα στοιχεία παραγωγής των ίδιων των χωρών παραγωγής, προκύπτει μια ανισότητα ανάμεσα στη Μαλαισία, που διαθέτει κεντρική και συνεπή μηνιαία καταγραφή, και στην Ινδονησία, η οποία, παρότι είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός και εξαγωγέας, δημοσιεύει πολύ λιγότερα και δεν διαθέτει δημόσιο μηνιαίο ισοζύγιο προσφοράς και ζήτησης. Οι εκτιμήσεις της Ινδονησιακής Ένωσης Φοινικέλαιου (GAPKI) φτάνουν με υστέρηση 6–8 εβδομάδων, η Στατιστική Υπηρεσία της Ινδονησίας (BPS) δημοσιεύει μηνιαία στοιχεία εξαγωγών από τα τελωνεία αλλά την παραγωγή μόνο ετησίως, τα στατιστικά του υπουργείου Γεωργίας για τις καλλιέργειες φυτειών είναι ετήσια και αναθεωρούνται σημαντικά, ενώ τα ισοζύγια του USDA είναι εκτιμήσεις αναλυτών και όχι ινδονησιακά διοικητικά δεδομένα.

Το Συμβούλιο Φοινικέλαιου της Μαλαισίας (MPOB), από την άλλη, διαθέτει πολύ αναλυτικότερα δεδομένα, επειδή κάθε ελαιουργείο, μονάδα εξευγενισμού και εξαγωγέας στη Μαλαισία λειτουργεί με άδεια του MPOB, οπότε το συμβούλιο μπορεί να επιβάλει πλήρη υποβολή στοιχείων σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα. Δημοσιεύει αποτελέσματα στις 10 κάθε μήνα, μια δημοσίευση που παρακολουθούν στενά οι αγορές εμπορευμάτων. Το πρόβλημα φέτος είναι ότι η χώρα που μετρά είναι εκείνη που στέγνωσε τελευταία, και — για πρώτη φορά σε ισχυρό El Niño — αυτό συνέβη με αφετηρία ένα πλεόνασμα βροχοπτώσεων αντί για έλλειμμα. Σε όλη τη διάρκεια των τελευταίων μηνών του 2026 και των πρώτων μηνών του 2027, οι αριθμοί της μαλαισιανής κυβέρνησης θα μπορούσαν να συνεχίσουν να δείχνουν «όλα καλά», ενώ θα συσσωρεύεται ένα βαθύτερο ινδονησιακό έλλειμμα.

Κρατήστε το αυτό κατά νου διαβάζοντας τα παρακάτω στοιχεία για την παραγωγή και τα αποθέματα της Μαλαισίας, όλα από το ανοικτό σύνολο δεδομένων του MPOB στο οποίο παραπέμπουν οι πηγές. Και τα δύο παρουσιάζονται σε χρονοδιάγραμμα ευθυγραμμισμένο με το επεισόδιο, με μήνα μηδέν τον Απρίλιο του έτους του El Niño. Η παραγωγή της Μαλαισίας συνήθως κορυφώνεται μεταξύ Αυγούστου και Οκτωβρίου και κατόπιν πέφτει απότομα καθώς μπαίνει η νέα χρονιά, επομένως μια εποχική άνοδος δεν είναι από μόνη της ένδειξη υγείας: το 2015 το εποχικό πρότυπο έμοιαζε άθικτο έναν ολόκληρο χρόνο μετά το σημείο αναφοράς, ακόμη κι ενώ η παραγωγή βρισκόταν 13–25% κάτω από την προηγούμενη χρονιά, και τα αποθέματα συνέχιζαν να αυξάνονται επί επτά μήνες πριν υποδιπλασιαστούν.

Η βροχόπτωση καθορίζει τη ζημιά σε κάθε παραγωγικό εκτάριο, αλλά ο εθνικός αριθμός είναι η απόδοση επί τα εκτάρια που βρίσκονται σε παραγωγή. Και τα δύο προηγούμενα El Niño ήρθαν αμέσως μετά από μια έκρηξη φυτεύσεων, οπότε μεγάλες ομάδες νεαρών φοινίκων περνούσαν στην ωριμότητα ενώ η ξηρασία μείωνε τις αποδόσεις στις γύρω φυτείες. Αυτά τα νέα εκτάρια δεν απέτρεψαν την αγρονομική ζημιά, αλλά ενίσχυσαν το σύνολο. Στη Μαλαισία το 1998, η απόδοση ελαίου ανά παραγωγικό εκτάριο μειώθηκε κατά 16.8%, αλλά η παραγωγή ακατέργαστου φοινικέλαιου μειώθηκε μόνο κατά 8.3%, σε μεγάλο βαθμό επειδή οι εκτάσεις που μόλις είχαν ωριμάσει άρχισαν να καρποφορούν.

Αυτό το αντιστάθμισμα έχει χαθεί στη Μαλαισία. Οι ανώριμοι φοίνικες κάλυπταν το 13.1% της φυτεμένης έκτασης στο τέλος του 1997 και το 13.9% στο τέλος του 2015, έναντι 11.5% στο τέλος του 2025 — και η ροή μετρά περισσότερο από το απόθεμα. Η ώριμη έκταση που καταγράφει το MPOB αυξήθηκε κατά 3.3% το έτος της ζημιάς, το 1998, και κατά 2.9% το 2016· το 2025 συρρικνώθηκε κατά 0.5%, καθώς οι αναφυτεύσεις αυξήθηκαν στο 3.4% της φυτεμένης έκτασης. Η ανώριμη έκταση αυξάνεται ξανά λόγω των αναφυτεύσεων, που βγάζουν εκτάρια από την παραγωγή τώρα και τα επαναφέρουν σε τρία χρόνια.

Το αντιστάθμισμα της Ινδονησίας έχει περιοριστεί, χωρίς να έχει χαθεί. Διαθέτει σχεδόν όσα ανώριμα εκτάρια είχε στην έναρξη του 2015 (2.48 έναντι 2.57 εκατομμυρίων), αλλά σε βάση μεγαλύτερη κατά 42%, οπότε το μερίδιο έχει πέσει από 22.7% σε 15.5%, και η επίσημα καταγεγραμμένη ώριμη έκταση, που αυξήθηκε κατά 3.2% το έτος της ζημιάς, το 2016, παραμένει στάσιμη από το 2023, καθώς η γήρανση και οι αναφυτεύσεις αφαιρούν περίπου όση έκταση ωριμάζει. Αν η ξηρασία μειώσει την απόδοση το 2027, απομένει μικρή αύξηση εκτάσεων για να το κρύψει.

Το φοινικέλαιο μπορεί να μεταποιηθεί σε μεθυλεστέρες λιπαρών οξέων (FAME), ένα βιοντίζελ του οποίου την παραγωγή επιδοτεί η Ινδονησία επιδιώκοντας ενεργειακή ανεξαρτησία. Για κάθε βαρέλι ντίζελ που διανέμεται, είτε εισαγόμενο είτε παραγόμενο σε εγχώρια διυλιστήρια, η κυβέρνηση επιβάλλει να αναμειγνύεται με FAME σε αναλογία που αυξάνεται από τότε που θεσπίστηκε, το 2008, στο 1%. Το μέτρο απέκτησε χρηματοδοτούμενο ταμείο επιδοτήσεων το 2015, και έκτοτε η απαίτηση ανέβηκε σταδιακά στο 20% το 2016, στο 30% το 2020, στο 35% το 2023 και στο 40% το 2025. Τον Ιούλιο του 2026 η Ινδονησία αύξησε την αναλογία στο 50% (εξ ου και το όνομα του προϊόντος, B50) — μια σημαντική πηγή ζήτησης που δημιουργήθηκε με πολιτική απόφαση. Αξίζει να εξετάσουμε πώς οργανώνει και χρηματοδοτεί η κυβέρνηση αυτή την επιδότηση, ώστε να εκτιμήσουμε πώς μπορεί να αλλάξει πολιτική σε περίπτωση ελλείμματος φοινικέλαιου.

Οι παραγωγοί βιοντίζελ αγοράζουν φοινικέλαιο και το μεταποιούν σε FAME· οι διανομείς, όπως η Pertamina, αγοράζουν αυτό το FAME, το αναμειγνύουν με πετρελαϊκό ντίζελ και πωλούν το τελικό B50. Για τις επιλέξιμες παραδόσεις, το ταμείο φοινικέλαιου BPDP αποζημιώνει τον παραγωγό FAME για την επαληθευμένη διαφορά μεταξύ της μηνιαίας κυβερνητικής τιμής αναφοράς βιοντίζελ, HIP Biodiesel, και της τιμής αναφοράς πετρελαϊκού ντίζελ, HIP Solar. Επιλέξιμο είναι το επιδοτούμενο ντίζελ υποχρέωσης δημόσιας υπηρεσίας (PSO) που πωλείται στην αντλία σε φορτηγά, λεωφορεία, αλιείς, αγρότες και μικρές επιχειρήσεις· οι βιομηχανικοί και εμπορικοί χρήστες έχασαν την ενίσχυση το 2025, όταν η κάλυψή τους έγινε υπερβολικά ακριβή, και πλέον επωμίζονται οι ίδιοι το κόστος της υποχρεωτικής ανάμειξης σε τιμές αγοράς. Η πραγματική ανάμειξη ποτέ δεν έφτασε ακριβώς την υποχρεωτική αναλογία — το 2025 χρησιμοποιήθηκε πράγματι μόνο το 90.9% του κατανεμημένου FAME — οπότε το παρακάτω διάγραμμα υποθέτει υλοποίηση 91%. Σε αυτή τη βάση, ένα πρώτο πλήρες έτος B50 απορροφά περίπου 16.0–16.5 εκατομμύρια τόνους, περίπου το ένα τρίτο της συνολικής ινδονησιακής παραγωγής. Ακόμη και χωρίς πλήρη κάλυψη της ποσόστωσης βιοντίζελ, η εγχώρια απαίτηση για φοινικέλαιο είναι περίπου πενταπλάσια εκείνης που ίσχυε στη διάρκεια του El Niño του 2015/16. Η ζήτηση για τρόφιμα και η χρήση σε ελαιοχημικά είναι επίσης συγκριτικά δύσκαμπτες, οπότε οι εξαγωγές έχουν γίνει το υπόλοιπο.

Απομένει το ερώτημα πώς χρηματοδοτείται η επιδότηση. Το ταμείο φοινικέλαιου, BPDP, πληρώνει μέρος της διαφοράς μεταξύ HIP Biodiesel και HIP Solar χρησιμοποιώντας μια εισφορά εξαγωγών. Τα έσοδα, επομένως, αυξομειώνονται μαζί με την ποσότητα των εξαγωγών, καθώς λιγότεροι εξαγόμενοι τόνοι σημαίνουν μικρότερη βάση επιβολής της εισφοράς, ενώ ο λογαριασμός της επιδότησης αυξάνεται όποτε το φοινικέλαιο ακριβαίνει σε σχέση με το ντίζελ — η διαφορά τιμής φοινικέλαιου–πετρελαίου εσωτερικής καύσης (POGO) — επειδή αυτή η διαφορά καθορίζει το ποσό που οφείλεται για κάθε επιδοτούμενο λίτρο. Ιστορικά, οι εισφορές εξαγωγών έχουν αποφέρει σωρευτικά υπεραρκετά έσοδα για να καλύψουν τις ενισχύσεις βιοντίζελ, αλλά όχι με συνέπεια από χρονιά σε χρονιά. Όταν η διαφορά τιμής κινήθηκε εις βάρος του BPDP, η Τζακάρτα υπερασπίστηκε την υποχρεωτική ανάμειξη καταναλώνοντας αποθεματικά, αυξάνοντας ή ανασχεδιάζοντας την εισφορά ή περιορίζοντας τη στήριξη των παραγωγών (π.χ. επιδοτώντας μόνο το PSO).

Όσο αυξάνεται η απαιτούμενη αναλογία FAME, η επιδότηση γίνεται λιγότερο βιώσιμη και περισσότερο εξαρτημένη από την τιμή του ντίζελ σε σχέση με το φοινικέλαιο. Το ίδιο το BPDP εκτίμησε ότι το B50 θα απαιτούσε Rp41.3 τρισεκατομμύρια ενισχύσεων ακόμη και με το αργό στα $85 το βαρέλι, και ότι η χρηματοδότηση του προγράμματος υπό κανονικές συνθήκες θα απαιτούσε εισφορά περίπου 23.8%, έναντι 12.5% σήμερα. Το B50 γίνεται επομένως δυσκολότερο να χρηματοδοτηθεί με τιμές αργού εν καιρώ ειρήνης ακριβώς όταν η σπανιότητα του φοινικέλαιου το καθιστά ισχυρότερο πολλαπλασιαστή της επίπτωσης στις εξαγωγές. Είναι απίθανο το πρώτο που θα σπάσει να είναι η επίσημη υποχρεωτική αναλογία. Σε προηγούμενες περιόδους δημοσιονομικής πίεσης, η Ινδονησία ανέχθηκε αθόρυβα ανάμειξη κάτω από το υποχρεωτικό επίπεδο. Το 2016 η πραγματική εθνική αναλογία ήταν μόλις 10.5% έναντι υποχρεωτικού B20. Πιο πρόσφατα, η υλοποίηση των κατανεμημένων ποσοτήτων εξακολουθεί να υπολείπεται του πλήρους στόχου κατά περίπου 9%. Μια ετικέτα B50 μπορεί επομένως να κρύβει κάτι πιο κοντά στο B40 στο φυσικό ισοζύγιο, επιστρέφοντας αρκετά εκατομμύρια τόνους στις αγορές τροφίμων ή εξαγωγών χωρίς το πολιτικό κόστος μιας ανακοινωμένης υπαναχώρησης. Αν το αργό πέσει, η διαφορά POGO διευρύνεται, η πραγματική ανάμειξη μειώνεται σημαντικά και η θέση περί ενίσχυσης της επίπτωσης στις εξαγωγές αποδυναμώνεται.

Ακόμη κι αν υποχωρήσει η ανάμειξη, οι τόνοι που θα ελευθερώσει δεν θα φτάσουν κατ’ ανάγκην στην παγκόσμια αγορά. Νωρίτερα φέτος, το υπουργείο Εμπορίου εξέδωσε το Permendag 16/2026, που συγκεντρώνει το εμπόριο παραγώγων φοινικέλαιου και δίνει στην Τζακάρτα μεγαλύτερο έλεγχο πάνω του. Ιστορικά, η Τζακάρτα φορολογούσε το εξαγωγικό εμπόριο χωρίς να το διεξάγει. Ένας ιδιώτης εξαγωγέας χρειαζόταν μόνο Έγκριση Εξαγωγής, αποκτούσε το δικαίωμα σε αυτήν καλύπτοντας μια υποχρέωση διάθεσης στην εγχώρια αγορά που διατηρούσε τη σταθερότητα των τιμών για τους εγχώριους καταναλωτές και πλήρωνε εισφορά 12.5% στο BPDP. Αφού εκπλήρωνε αυτές τις υποχρεώσεις, ήταν ελεύθερος να διαπραγματευτεί το δικό του φορτίο με τον δικό του αγοραστή στην παγκόσμια τιμή. Τώρα, από τον Ιανουάριο του 2027, το φοινικέλαιο θα μπορεί να εξάγεται μόνο από καθορισμένες κρατικές επιχειρήσεις μέσω ενός νέου κυβερνητικού φορέα εμπορίας, της PT Danantara Sumberdaya Indonesia (DSI). Βάσει του συνοδευτικού Κυβερνητικού Κανονισμού PP 24/2026, η τιμή πώλησης στο εξωτερικό απλώς «καθορίζεται από» τον κρατικό εξαγωγέα, ο οποίος μπορεί επίσης να παρακρατεί περιθώριο «εντός των ορίων του εύλογου» — ένα όριο που ο κανονισμός δεν ορίζει ποτέ, δηλαδή κανένα όριο απολύτως. Μόλις τεθεί σε λειτουργία αυτός ο μηχανισμός, η Τζακάρτα μπορεί να περιορίζει τις εξαγωγές καθυστερώντας τις εγκρίσεις, αυστηροποιώντας τις υποχρεώσεις εγχώριας διάθεσης ή αμφισβητώντας τις τιμές αναφοράς, χωρίς τίποτε από αυτά να απαιτεί υπαναχώρηση από το B50. Εισάγει επίσης ένα νέο επίπεδο ανάμεσα στην ινδονησιακή προσφορά και τη διαμόρφωση της παγκόσμιας τιμής — ένα επίπεδο με διακηρυγμένο σκοπό την πάταξη της «υποτιμολόγησης», δηλαδή την αύξηση των πραγματικών τιμών εξαγωγής, το οποίο διαχειρίζεται ένας φορέας που επιτρέπεται να παρακρατεί περιθώριο επ’ αυτών. Το υπουργείο Γεωργίας επιμένει ότι η DSI δεν θα αποκομίσει κέρδος από τη ρύθμιση· ο κανονισμός και ο ίδιος ο επικεφαλής επενδύσεων της Danantara λένε το αντίθετο.

Η Τζακάρτα διαθέτει και ένα πιο αιχμηρό εργαλείο, και το έχει χρησιμοποιήσει δύο φορές στη σύγχρονη ιστορία, μεταξύ άλλων στη διάρκεια του ισχυρού El Niño του 1997/98. Σε περιόδους ακραίας αστάθειας τιμών, η εσωτερική πολιτική της Ινδονησίας έχει απαιτήσει από την Τζακάρτα να αφαιρέσει εντελώς το φοινικέλαιο από το παγκόσμιο ισοζύγιο. Το αντανακλαστικό υπάρχει επειδή η Ινδονησία δεν είναι μόνο ο μεγαλύτερος εξαγωγέας φοινικέλαιου στον κόσμο, αλλά και ένας από τους μεγαλύτερους καταναλωτές του ως τρόφιμο, σε τέτοιο βαθμό ώστε το minyak goreng (μαγειρικό λάδι) να έχει το πολιτικό βάρος που έχουν οι τιμές της βενζίνης στις Ηνωμένες Πολιτείες. Όταν οι παγκόσμιες τιμές ανεβαίνουν, οι παραγωγοί προτιμούν την τιμή ισοδυναμίας εξαγωγών, το βασικό αυτό αγαθό γίνεται δυσεύρετο στην ανώτατη τιμή της κυβέρνησης και η κυβέρνηση απλώνει το χέρι στη στρόφιγγα των εξαγωγών. Η ιεράρχηση που αποκαλύπτεται παραμένει ίδια εδώ και τριάντα χρόνια: πρώτα τα εγχώρια τρόφιμα, δεύτερη η εγχώρια ενέργεια, τελευταίες οι εξαγωγές.

Η πρώτη χρήση ήρθε το 1997/98, μέσα στην ασιατική χρηματοπιστωτική κρίση και ενώ εξελισσόταν το πρώτο καλά τεκμηριωμένο πλήγμα του El Niño στις αποδόσεις. Η κυβέρνηση απηύθυνε έκκληση στους εξαγωγείς να περιορίσουν τις αποστολές (24 Νοε 1997) → επέβαλε πρόσθετες επιβαρύνσεις εξαγωγών έως 30% (17 Δεκ) → ανακοίνωσε πλήρη απαγόρευση εξαγωγών (24 Δεκ), με ισχύ από την 1η Ιανουαρίου → ήρε την απαγόρευση στα τέλη Απριλίου αντικαθιστώντας την με φόρο εξαγωγών 40%, που αυξήθηκε στο 60% έως τον Ιούλιο. Εκείνη τη χρονιά οι ινδονησιακές εξαγωγές μειώθηκαν κατά 32% με μείωση της παραγωγής κατά 7%.

Η δεύτερη χρήση ήρθε το 2022, όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία, τον μεγαλύτερο παραγωγό ηλιέλαιου στον κόσμο, ενός άλλου μαγειρικού λαδιού που υποκαθιστά το φοινικέλαιο στην παγκόσμια αγορά. Έως τα τέλη του 2021, η παγκόσμια άνοδος του CPO είχε τραβήξει το μαγειρικό λάδι από τα ινδονησιακά ράφια σε τέτοιο βαθμό ώστε το 84% των Ινδονήσιων να δηλώνει δυσκολία στην αγορά του, και η αποδοχή του προέδρου Jokowi έπεσε από 73.9% τον Ιανουάριο σε 59.9% τον Απρίλιο. Η αντιμετώπιση ήρθε σε πέντε βήματα μέσα σε τέσσερις μήνες: ανώτατες λιανικές τιμές και υποχρέωση διάθεσης 20% στην εγχώρια αγορά (DMO) τον Ιανουάριο → αύξηση της DMO στο 30% τον Μάρτιο → κατάργηση ολόκληρου του μηχανισμού στα μέσα Μαρτίου υπέρ μιας επιδότησης χρηματοδοτούμενης από εισφορά → ποινικές διώξεις του Γενικού Εισαγγελέα κατά αξιωματούχων του υπουργείου Εμπορίου τον Απρίλιο → και στις 22 Απριλίου, με προσωπική ανακοίνωση του προέδρου, πλήρης απαγόρευση εξαγωγών CPO και παραγώγων. Ο μεγαλύτερος εξαγωγέας του κόσμου απλώς έφυγε από την αγορά, ενώ οι παγκόσμιες τιμές φυτικών ελαίων βρίσκονταν ήδη σε ιστορικά υψηλά. Οι τιμές του CPO τριπλασιάστηκαν από το χαμηλό έως την κορυφή.

Η απαγόρευση ήταν μια εύκολη πολιτική νίκη αλλά οικονομική γκάφα. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, η εγχώρια προσφορά ξεπέρασε την εγχώρια ανάγκη σε τέτοιο βαθμό ώστε οι δεξαμενές αποθήκευσης να γεμίσουν, τα ελαιουργεία να σταματήσουν να αγοράζουν καρπούς, οι τιμές των μικροκαλλιεργητών να καταρρεύσουν και οι αγρότες να διαμαρτυρηθούν. Ο Jokowi ήρε την απαγόρευση στις 23 Μαΐου, έπειτα από 25 ημέρες, επικαλούμενος τα 17 εκατομμύρια εργαζομένων του κλάδου, αλλά ο μηχανισμός δεν αποσύρθηκε ποτέ πλήρως. Η DMO έγινε μόνιμη αναλογία για τις άδειες εξαγωγής που διατηρείται έως σήμερα. Η εισφορά έγινε μόνιμος ρυθμιστής, αυξήθηκε στο 12.5% τον Μάρτιο του 2026 για τη χρηματοδότηση του B50, και το Permendag 16/2026 επιτρέπει στην Τζακάρτα να περιορίζει τις εξαγωγές χωρίς τον θόρυβο ανακοινώσεων απαγόρευσης.

Προσθέστε τώρα το σημερινό πολιτικό τοπίο. Ο Prabowo ηγείται μιας προσωποπαγούς, κρατικιστικής κυβέρνησης που οι αναλυτές κατατάσσουν στον εθνικισμό των φυσικών πόρων. Ο συνασπισμός του ελέγχει ~80% της DPR, του εθνικού κοινοβουλίου, άρα δεν υπάρχει νομοθετικό εμπόδιο, και δεν προβλέπεται εθνική κάλπη πριν από τον Φεβρουάριο του 2029· η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου τον Ιούνιο του 2025 μετέθεσε τις τοπικές εκλογές στο 2031, επομένως το 2027 δεν έχει καθόλου κάλπη. Τον Αύγουστο–Σεπτέμβριο του 2025 ένα κύμα διαμαρτυριών έπληξε 107 πόλεις, άφησε τουλάχιστον δέκα νεκρούς και πάνω από 3,300 συλληφθέντες, και μέσα σε λίγες ημέρες ο Prabowo είχε αποπέμψει την υπουργό Οικονομικών του, Sri Mulyani, την τελευταία υπέρμαχο της δημοσιονομικής αυστηρότητας στο υπουργικό συμβούλιο. Οι διαμαρτυρίες επέστρεψαν τον Ιούνιο του 2026, αφού η Pertamina αύξησε τις τιμές του Pertamax κατά ένα τρίτο, με τη ρουπία και το πρόγραμμα δωρεάν γευμάτων στα ίδια πλακάτ. Η αποδοχή του Prabowo έχει πέσει από 81.2% τον περασμένο Νοέμβριο σε 51.1% τον Ιούλιο. Το MinyaKita, η μάρκα μαγειρικού λαδιού που στηρίζεται από την κυβέρνηση, έχει ανώτατη λιανική τιμή Rp15,700 το λίτρο· πωλούνταν στα Rp19,000 στο Ραμαζάνι και η Kompas το βρήκε στα Rp21–22,000 σε καταστήματα. Στις 30 Ιουνίου 2026, ο υπουργός Εμπορίου απέρριψε την αύξηση του πλαφόν, παραδεχόμενος ότι τα κόστη CPO, εφοδιαστικής και συσκευασίας το είχαν ξεπεράσει, ενώ το προεδρικό μέγαρο δήλωσε ότι το προσιτό μαγειρικό λάδι ήταν προτεραιότητα του προέδρου. Ο μηχανισμός που υποτίθεται ότι γεμίζει τα ράφια σε αυτή την τιμή έχει ήδη αποτύχει μία φορά φέτος: η DMO εξασφαλίζει προμήθειες μαγειρικού λαδιού ως αναλογία των αδειών εξαγωγής, οπότε όταν οι εξαγωγές έπεσαν περίπου 30% τον Φεβρουάριο–Μάρτιο, η εγχώρια κατανομή έπεσε μαζί τους, από περίπου 1.9 σε 1.0 εκατομμύρια τόνους κατά την GAPKI, και έως τον Ιούλιο η μηνιαία υποχρέωση ήταν 53,059 τόνοι έναντι 215,359 έναν χρόνο νωρίτερα. Ένα πλαφόν τιμής που η κυβέρνηση παραδέχεται ότι δεν καλύπτει πλέον το κόστος, ένας μηχανισμός προσφοράς που συρρικνώνεται μαζί με τις εξαγωγές και ένας πρόεδρος που έχει χάσει τριάντα μονάδες σε εννέα μήνες: αυτός είναι ο συνδυασμός συνθηκών του 2022, καθώς μπαίνουμε σε ισχυρό El Niño.

Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και το Ιράν παίζουν και οι δύο ρόλο στις τιμές του φοινικέλαιου. Το Ιράν επειδή το αργό καθορίζει το χρηματοδοτικό κενό του B50, το κόστος λειτουργίας του εξοπλισμού που χρησιμοποιείται για τη συγκομιδή των καρπών των φοινίκων και την τιμή των λιπασμάτων που χρησιμοποιούνται στην καλλιέργειά τους. Η Ουκρανία επειδή οι δύο εμπόλεμες χώρες εξάγουν το μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου ηλιέλαιου, ενός μαγειρικού λαδιού που υποκαθιστά το φοινικέλαιο. Το Ορμούζ έχει παγιωθεί σε ένα αδιέξοδο που κρατά τις τιμές του πετρελαίου υψηλές, ενώ το αδιέξοδο στην Ουκρανία φαίνεται να σπάει, κάτι που απειλεί τις ουκρανικές εξαγωγές.

Τα στενά παραμένουν, πρακτικά, κλειστά. Οι εξαγωγές πετρελαίου του Κόλπου έχουν σταθεροποιηθεί περίπου στα 15 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, περίπου 40% κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα, στηριζόμενες σε παρακάμψεις μέσω αγωγών και σε ένα εμπόριο με αλλεπάλληλα δρομολόγια και κλειστούς αναμεταδότες που μεταφέρει ιρακινό αργό με εκπτώσεις $25–30 ανά βαρέλι. Τα παγκόσμια αποθέματα εξαντλούνται με ρυθμό 1.8 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως και το Brent βρίσκεται κοντά στα $90. Το Ιράν έχει θέσει έξι προϋποθέσεις για την επαναλειτουργία και η Ουάσιγκτον έχει σκληρύνει τη στάση της ως απάντηση. Δεν διακυβεύεται η ύπαρξη καμίας πλευράς, και οι δύο μπορούν να σταματήσουν όταν το αντάλλαγμα τους ικανοποιεί, και οι τιμές έχουν πάψει να κινούνται πολύ με κάθε νέα είδηση.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία, από την άλλη, είναι υπαρξιακός — για την Ουκρανία κυριολεκτικά και για τον Πούτιν προσωπικά. Δεν μπορεί να τερματίσει τον πόλεμο χωρίς κάτι που να μπορεί να ονομάσει νίκη, και επομένως αδυνατεί δομικά να αποδεχθεί ένα αδιέξοδο όπως έκαναν η Τεχεράνη και η Ουάσιγκτον. Τώρα το μακρόχρονο αδιέξοδο του ίδιου του πολέμου φαίνεται να σπάει, και μάλιστα υπέρ της Ουκρανίας. Η απάντηση της Ρωσίας ήταν να αλλάξει τακτική και να βάλει στο στόχαστρο τις ουκρανικές εξαγωγές. Σε διάστημα τριών εβδομάδων από τα τέλη Δεκεμβρίου 2025, τουλάχιστον εννέα πλήγματα έπληξαν ειδικά τον τομέα φυτικών ελαίων της Ουκρανίας — το εργοστάσιο Oleina της Bunge στο Ντνίπρο, τον τερματικό σταθμό Allseeds στο Πιβντένι, το εργοστάσιο ελαίων και λιπών της Kernel στο Τσορνομόρσκ — αφήνοντας ανενεργό περίπου το ένα τέταρτο της δυναμικότητας σύνθλιψης ελαιούχων σπόρων της Ουκρανίας και ωθώντας τις τιμές εξαγωγής ηλιέλαιου στα υψηλότερα επίπεδα από το 2022. Τον Ιούνιο η εκστρατεία μεταφέρθηκε στα λιμάνια της Οδησσού, από τα οποία διέρχεται πάνω από το 90% των αγροτικών εξαγωγών της Ουκρανίας. Από τις αρχές Ιουλίου, οι εβδομαδιαίες εξαγωγές σιτηρών και ελαιούχων σπόρων έχουν καταρρεύσει κατά περισσότερο από 90%, και οι αγρότες — των οποίων τα οικονομικά αποθέματα της εποχής του 2022 έχουν εξαντληθεί — λένε ότι αυτό είναι χειρότερο από τον αποκλεισμό του 2022. Η Ουκρανία θα μπορούσε να εξαντλήσει τη χωρητικότητα αποθήκευσης σιτηρών έως τις αρχές Νοεμβρίου. Και η κλιμάκωση κινείται και προς τις δύο κατευθύνσεις: ουκρανικά πλήγματα στο Νοβοροσίσκ στις 11–12 Αυγούστου ανέστειλαν τη λειτουργία δύο μεγάλων ρωσικών τερματικών σταθμών σιτηρών. Η Μαύρη Θάλασσα παρήγαγε περίπου το 60% του παγκόσμιου ηλιέλαιου και τα τρία τέταρτα των εξαγωγών του μπαίνοντας στο 2022, και η Ρωσία και η Ουκρανία παραμένουν οι δύο μεγαλύτεροι εξαγωγείς. Και οι δύο άκρες αυτού του εμπορίου βρίσκονται ξανά υπό πυρά.

Η σημερινή καμπύλη τιμών FCPO — των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης ακατέργαστου φοινικέλαιου του Bursa Malaysia — παραμένει υψηλότερη από προηγούμενα έτη, και πράγματι έχει ήδη αυξηθεί κατά 21% από την αρχή της χρονιάς. Αυτό οφείλεται κυρίως στον πόλεμο στο Ιράν· ωστόσο, καθώς το El Niño έγινε πιο βέβαιο τις τελευταίες εβδομάδες, η γραμμή τάσης έγινε πιο απότομη. Οι σχετικές τιμές των συμβολαίων μέσα στην επόμενη χρονιά είναι, όμως, πιο διαφωτιστικές για την επιλογή θέσης. Σε προηγούμενα έτη El Niño, το χαμηλό σημειώθηκε στη διάρκεια του El Niño — χαμηλό διετίας τον Ιούλιο του 1997, 3–4 μήνες αφότου το επεισόδιο έγινε δημόσια γνωστό, και χαμηλό πολλών ετών τον Αύγουστο του 2015, πέντε μήνες μετά την επίσημη ανακήρυξή του. Από εκείνα τα χαμηλά οι άνοδοι έφτασαν το +42% και το +38% σε δολάρια. Έπειτα οι κορυφές ήρθαν αργά — τον Μάιο του 1998, 6–8 μήνες μετά την ξηρασία, και τον Ιανουάριο του 2017, έντεκα μήνες μετά το κατώτατο σημείο της παραγωγής και οκτώ αφότου εκείνο το El Niño είχε επισήμως σβήσει. Η σημερινή καμπύλη κορυφώνεται νωρίς, τον Απρίλιο του 2027, και χάνει 4.9% έως τον Ιανουάριο του 2028, τοποθετώντας όλη την προσαύξηση τιμής στους μήνες που κυριαρχούν στις ειδήσεις. Τόσο τα ιστορικά παραδείγματα όσο και η φύση του τρέχοντος El Niño υποδεικνύουν ότι οι τιμές θα πρέπει να είναι υψηλότερες στο μακρινότερο άκρο της καμπύλης. Εξ ου και η θέση:

Θέση αγοράς σε συμβόλαια Σεπτεμβρίου 2027.

Γνωστοποίηση: Έχω θέση αγοράς σε αυτό το συμβόλαιο, υποστηρίζω μια επένδυση στην οποία έχω ίδιο συμφέρον και μπορεί να αυξήσω ή να μειώσω τη θέση μου ανά πάσα στιγμή.